چیت‌بافی ایلام، روایت هنر، اصالت و هویت در تار و پود زندگی عشایری

معصومه علی محمدی  مدیر روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی ایلام در یادداشتی نوشت: چیت‌بافی یکی از هنرهای اصیل و ریشه‌دار استان ایلام است، هنری که در تار و پود زندگی عشایری این دیار شکل گرفته و حاصل پیوند هوشمندانه انسان با طبیعت، ذوق هنری و نیازهای زندگی بوده است. این دست‌بافته سنتی، تنها یک محصول صنایع‌دستی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی مردمان ایلام و نمادی از هنر، خلاقیت و توانمندی زنان و مردان عشایری و روستایی این استان به شمار می‌رود.

در گذشته، زندگی عشایری بر پایه کوچ، دامداری و استفاده از امکانات طبیعی شکل گرفته بود و مردمان این سرزمین برای تأمین نیازهای روزمره خود، با بهره‌گیری از مواد اولیه موجود در محیط پیرامون، هنرهایی کاربردی و ماندگار خلق می‌کردند. چیت‌بافی نیز یکی از همین هنرهاست که در کنار سیاه‌چادرهای عشایری، نقشی مهم در سامان‌دهی فضای زندگی و محافظت از حریم خانواده ایفا می‌کرد. چیت به‌عنوان دیواره و پوشش اطراف سیاه‌چادر، ضمن ایجاد حریم خصوصی، به تنظیم جریان هوا و ایجاد فضایی مناسب برای زندگی کمک می‌کرد.

مواد اولیه این هنر سنتی عمدتاً نی و موی بز است، موادی که طبیعت سخاوتمندانه در اختیار عشایر قرار داده و هنرمندان با شناخت ویژگی‌های آن‌ها، محصولی زیبا، مقاوم و کاربردی تولید می‌کنند. نی‌ها پس از آماده‌سازی و برش، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و با استفاده از نخ‌های تهیه‌شده از موی بز یا الیاف پشمی به هم متصل می‌شوند. آنچه به این بافته ارزش هنری می‌بخشد، نقش‌ها و ترکیب‌های هندسی و رنگارنگی است که با دستان هنرمند بافندگان شکل می‌گیرد و در هر طرح، بخشی از ذوق، تجربه و نگاه آنان به طبیعت و زندگی بازتاب پیدا می‌کند.

با تغییر سبک زندگی و گسترش زندگی شهرنشینی، بخشی از کاربردهای سنتی چیت‌بافی به‌تدریج کمرنگ شد، اما این هنر ظرفیت آن را دارد که متناسب با نیازهای امروز، دوباره جایگاه خود را در بازار صنایع‌دستی پیدا کند. امروزه با خلاقیت هنرمندان می‌توان از چیت در تولید محصولات متنوعی همچون پارتیشن‌های تزئینی، پرده، پوشش دیوار، آباژور و عناصر دکوراتیو استفاده کرد. این تغییر در شیوه عرضه و کاربرد، بدون آنکه اصالت هنر را از بین ببرد، زمینه حضور آن را در خانه‌های امروزی و فضاهای گردشگری فراهم می‌کند.

از سوی دیگر، چیت‌بافی می‌تواند به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصادی در حوزه صنایع‌دستی استان ایلام مورد توجه قرار گیرد. این هنر به دلیل اتکا به مواد اولیه بومی و برخورداری از قابلیت تولید در محیط‌های روستایی و عشایری، فرصت مناسبی برای ایجاد اشتغال، به‌ویژه برای بانوان هنرمند، فراهم می‌کند. حمایت از بافندگان، ایجاد و تقویت کارگاه‌های تولیدی، برگزاری دوره‌های آموزشی، تأمین مواد اولیه، ارائه تسهیلات و فراهم کردن زمینه فروش مستقیم محصولات، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به رونق این رشته کمک کند.

ثبت مراحل چیت‌بافی در پرونده میراث معنوی استان و تلاش برای استانداردسازی این رشته نیز نشان‌دهنده اهمیت حفاظت از این هنر بومی است.  با این حال، صیانت از چنین میراثی تنها با ثبت ملی یا برگزاری نمایشگاه محقق نمی‌شود؛ بلکه تداوم آموزش، انتقال تجربه استادکاران به نسل جوان و ایجاد بازار پایدار برای محصولات، از مهم‌ترین عوامل ماندگاری آن خواهد بود.

چیت‌بافی ایلام شایسته آن است که از حصار خاطرات گذشته فراتر رود و به فرصتی برای آینده تبدیل شود. این هنر می‌تواند در کنار معرفی فرهنگ عشایری، به تقویت اقتصاد خانواده‌های روستایی و عشایری، توسعه گردشگری فرهنگی و معرفی ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده استان کمک کند.

بی‌تردید، حفظ چیت‌بافی به معنای حفظ بخشی از هویت تاریخی ایلام است؛ هنری که باید از دست‌های هنرمند نسل‌های گذشته به دستان خلاق نسل امروز سپرده شود تا این میراث ارزشمند همچنان در زندگی مردم جریان داشته باشد و نام ایلام را با هنر، اصالت و خلاقیت پیوند بزند.

انتهای پیام/

کد خبر 1405082702223
دبیر مرضیه امیری

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha